شیوه دفاع از حقوق شهروندی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری تاجیکستان
چکیده
با توجه به اینکه حقوق قواعد و مقررات لازم الاجرا می باشد که بر روابط افراد در جامعه حاکم است، دو نوع حقوق را می توان از آن استخراج کرد: حقوق خصوصی و عمومی. هنگامی که از شهروند و حقوق او سخن به میان می آوریم، مراد ما مجموعه ای از حقوق خصوصی و عمومی است که بر روابط اجتماعی حاکم است. حقوق شهروندی در واقع بیان کننده حقوقی است که هر فرد در قالب تابعیت یک کشور از آن برخوردار است. اهمیت حقوق شهروندی به حدی است که رابطه نزدیکی با جایگاه حاکمیت پیدا می کند و حتی برخی از کارشناسان بر این باورند که جامعه ای که در آن حقوق شهروندان نهادینه نشده باشد، رابطه مردم و حاکمیت دچار تزلزل می شود. تضمین حقوق اساسی شهروندان در درجه اول با درج این حقوق در قانون اساسی هر کشور اعمال می شود. به عبارت دیگر قانون اساسی گام مؤثری در فرایند حاکمیت قانون، تضمین آزادی ها و برخورداری از امکانات و تحقق شهروندی بر می دارد. اما باید این واقعیت را در نظر بگیریم که محافظت و حراست از حقوق تک تک شهروندان بر دوش همه قوا و سازمان های دولتی است که باید در این زمینه اقدامات لازم و ضروری برای حراست از حقوق شهروندان را در تمام واحدهای اجرایی خود عملیاتی کنند تا حقوق شهروندی در تشریفات اداری و اجرایی و حتی قانونی پایمال نشود و در صورت رعایت نشدن حقوق شهروندی از سوی دستگاه های دولتی باید مراجع قضایی صالح وجود داشته باشند که از حقوق افراد در مقابل دولت با رعایت اصول دادرسی عادلانه دفاع کند. بنابراین درج حقوق اساسی شهروندان در قانون اساسی و قوانین عادی، لزوم رعایت این حقوق توسط دستگاه های دولتی، وجود مراجع قضایی صالح که رسیدگی به شکایات مردم در مورد پایمال شدن آنها توسط دستگاه های دولتی و نظارت بر دستگاه های دولتی را در این خصوص بر عهده دارند. همه از جمله معیار های اجرا و تضمین حقوق شهروندی در هر جامعه دموکراتیک به شمار می رود. بررسی تطبیقی رعایت این معیارها در نظام حقوقی ایران و تاجیکستان محور اصلی بحث در این پایان نامه می باشد موجب شناخت نقاط ضعف و قوت هر دو کشور و غنی تر کردن اجرا و نظارت بر اجرای این حقوق با استفاده از تجارب کشورهای می شود.
واژگان کلیدی: شهروند و حقوق شهروندی، عناصر حقوق شهروندی مدرن، دستگاه های نظارت کننده بر اجرای صحیح حقوق شهروندی، حقوق ایران، حقوق تاجیکستان
«فهرست مطالب»
عنوان شماره صفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹
بیان مسئله………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۱
سوال تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸
هدف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸
فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸
تعریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۹
روش گردآوری داده ها………………………………………………………………………………………………………………………………۱۹
گفتار اول: تحلیل مفهوم حقوق شهروندی……………………………………………………………………………………………….۲۱
بند اول: مفهوم حق…………………………………………………………………………………………………………………………………..۲۱
بند دوم: مفهوم شهروند و حقوق شهروندی…………………………………………………………………………………………….۲۳
۱- مفهوم شهروندی…………………………………………………………………………………………………………………………………۲۳
۲- مفهوم حقوق شهروندی……………………………………………………………………………………………………………………..۲۴
۳- تفاوت های میان شهروندی سنتی و شهروندی مدرن………………………………………………………………………۲۶
رابطه بین حقوق شهروندی با برخی از مفاهیم حقوقی …………………………………………………………………………۲۸
گفتار اول: جهانی شدن و شهروندی……………………………………………………………………………………………………….۲۸
بند اول: مفهوم جهانی شدن……………………………………………………………………………………………………………………۲۸
بند دوم: تأثیر جهانی شدن بر شهروندی………………………………………………………………………………………………..۳۰
گفتار دوم: ابعاد شهروندی……………………………………………………………………………………………………………………….۳۳
گفتار سوم: سطوح شهروندی……………………………………………………………………………………………………………..۳۵
گفتار چهارم: حقوق بشر و شهروندی…………………………………………………………………………………………………۳۶
بند اول: مفهوم حقوق بشر………………………………………………………………………………………………………………….۳۶
بند دوم: رابطه حقوق بشر و حقوق شهروندی…………………………………………………………………………………..۳۷
گفتار پنجم: دولت و شهروندی…………………………………………………………………………………………………………..۳۸
بند اول: مفهوم دولت………………………………………………………………………………………………………………………….۳۸
- فصل دوم: سیر ایجاد و تحول مفهوم شهروندی در ایران
سیر ایجاد و تحول مفهوم شهروندی در ایران…………………………………………………………………………………..۴۱
تاریخچه حقوق شهروندی…………………………………………………………………………………………………………………۴۱
الف: دوره کلاسیک…………………………………………………………………………………………………………………………….۴۱
ب: قرون وسطی…………………………………………………………………………………………………………………………………۴۱
ج: دوره رنسانس………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۲
د: دوران معاصر…………………….. …………………………………………………………………………………………………………۴۲
گفتار اول: ایجاد و توسعه مفهوم شهروندی در ایران……………………………………………………………………….۴۳
بند اول: تاریخچه ایجاد و توسعه مفهوم شهروندی در ایران……………………………………………………………۴۳
بند دوم: شهروند در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران………………………………………………………………۴۵
۱- شهروندان معتقد به مذهب شیعه اثنی عشری………………………………………………………………………….۴۵
۲- شهروندان معتقد به دیگر مذاهب اسلامی…………………………………………………………………………………۴۵
۳- شهروندان معتقد به سایر ادیان…………………………………………………………………………………………………۴۵
۴- سایر شهروندان………………………………………………………………………………………………………………………….۴۵
۵- شهروندی زنان در ایران……………………………………………………………………………………………………………۴۶
دیدگاه های حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) درباره حقوق شهروندی……………………………..۴۷
پیام هشت ماده ای به قوه قضاییه………………………………………………………………………………………………..۴۷
انحلال هیئت های گزینش …………………………………………………………………………………………………………۴۹
نگاهی به سایر بیانات رهبر فقید انقلاب اسلامی ……………………………………………………………………….۵۰
جایگاه قانونی حقوق سیاسی شهروندان در نظام حقوقی ایران………………………………………………….۵۱
گفتار اول: تحلیل مفهوم حقوق شهروندی سیاسی…………………………………………………………………….۵۱
بند اول: مفهوم مشارکت سیاسی………………………………………………………………………………………………..۵۱
الف: حق انتخاب کردن………………………………………………………………………………………………………………..۵۳
ب: حق انتخاب شدن……………………………………………………………………………………………………………………۵۴
بند دوم: حق یا تکلیف بودن مشارکت سیاسی……………………………………………………………………………۵۵
بند سوم: سازمان بازرسی کل کشور…………………………………………………………………………………………….۵۵
- فصل سوم: قانون گذاری در تاجیکستان
گفتار اول: فرایند قانونگذاری درجمهوری تاجیکستان………………………………………………………………..۶۰
بند اول: قانون اساسی جدید تاجیکستان و ویژگی های آن………………………………………………………..۶۱
گفتار دوم: نهاد قانون گذاری در تاجیکستان………………………………………………………………………………..۶۳
بند اول: ترکیب قوه مقننه……………………………………………………………………………………………………………..۶۳
صلاحیت های مجلس عالی …………………………………………………………………………………………………………..۶۳
بند دوم: رویه قانون گذاری……………………………………………………………………………………………………………..۶۵
انحلال مجلس عالی ………………………………………………………………………………………………………………………..۶۶
ترتیب تغییر در قانون اساسی…………………………………………………………………………………………………………..۶۶
گفتار سوم: زنان تاجیکستان ……………………………………………………………………………………………………………۶۶
بند اول: جمعیت شناسی و ساختار خانواده……………………………………………………………………………………..۶۶
الف: آموزش زنان……………………………………………………………………………………………………………………………….۶۸
ب: اشتغال……………………………………………………………………………………………………………………………………………۶۹
ج: آثار جنگ، خشونت و قاچاق زنان………………………………………………………………………………………………….۷۱
د: زنان در عرصه سیاست…………………………………………………………………………………………………………………….۷۲
هـ : سازمان های غیر دولتی زنان……………………………………………………………………………………………………….۷۳
ی: دفتر توسعه زنان تاجیکستان (WID)…………………………………………………………………………………………..75
بند دوم: اقدامات اخیر دولت در خصوص زنان…………………………………………………………………………………..۷۶
گفتار چهارم: استقلال و تغییرات فرهنگی………………………………………………………………………………………….۷۷
اقلیت های تبعیدی به تاجیکستان ……………………………………………………………………………………………………۷۹
مالکیت معنوی در قانون اساسی تاجیکستان ……………………………………………………………………………………۸۳
اختراعات ……………………………………………………………………………………………………………………………………………۸۵
مقامات کشوری در صدور اختراعات …………………………………………………………………………………………………۸۵
شرایط ثبت و دوره مجاز آن برای اختراع ………………………………………………………………………………………..۸۶
نظام حزبی در تاجیکستان ……………………………………………………………………………………………………………….۹۲
نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۳
منابع و مأخذ…………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۰۳
Abstract………………………………………………………………………………………………………………………………………….107
