پایان نامه ارشد روانشناسی. بومی سازی روش آموزش ذهن آگاهی برای کودکان ایرانی و بررسی اثربخشی آن بر اضطراب آزمون و سلامت روان آنها

چکیده
مداخله آموزشی ذهن¬آگاهی به¬عنوان بسته¬ای آموزشی در مطالعات زیادی مورد استفاده روانشناسان در حوزه بزرگسالان و نوجوانان بوده است. این در حالی ا¬ست که این مداخله در ایران در جمعیت کودکان به¬کار گرفته نشده¬ است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بومی¬سازی روش آموزش ذهن¬آگاهی برای کودکان ایرانی و بررسی اثربخشی آن بر افزایش ذهن¬آگاهی و سلامت روان و نیز کاهش اضطراب آزمون ایشان انجام گرفته است. علاوه بر این، سعی بر این بود که اثر جنس (دختر و پسر) و نیز محل زندگی کودکان (شهر و شهرستان) نیز بر میزان اثرپذیری از این آموزش در گروه مداخله آموزشی مورد بررسی قرار بگیرد. جامعه آماری این پژوهش، شامل کودکان ۵ تا ۱۲ ساله (دانش¬آموزان دبستانی و پیش¬دبستانی) ایرانی در سال تحصیلی ۹۵-۹۴ بود. به همین منظور، به شیوه نمونه¬گیری دردسترس، ۲۳۴ کودک (۱۱۶ پسر، ۱۱۸ دختر) انتخاب و به¬طور تصادفی در گروه¬های مداخله آموزشی (۱۱۷ نفر) و گواه (۱۱۷ نفر) قرار گرفتند. مداخله ¬به مدت ۹ هفته بر روی کودکان گروه مداخله آموزشی صورت گرفت. طرح پژوهش، شبه¬آزمایشی از نوع پیش-آزمون-پس¬آزمون-پیگیری با گروه گواه و ابزارهای استفاده¬شده پرسشنامه¬های ذهن¬آگاهی کودکان CAMM (گرکو و همکاران، ۲۰۰۵)، پرسشنامه اضطراب آزمون TAI (ابوالقاسمی و همکاران، ۱۳۷۵) و فرم ۱۷ سوالی سلامت روان کودک PSC-17 (گاردنر و همکاران، ۱۹۹۹) بود. داده¬های به¬دست¬آمده با روش¬های آماری تحلیل واریانس با اندازه¬گیری مکرر و مقایسه¬های زوجی t و تحلیل کُوواریانس (ANCOVA) تجزیه و تحلیل شد.نتایج پژوهش نشان داد که روش بومی ذهن¬آگاهی کودکان ایرانی از نظر کیفی و کمی روایی محتوایی قابل قبولی دارد (۹۲/۰CVI=) و انجام مداخله آموزشی ذهن¬آگاهی بر اساس این روش منجر به افزایش معنادار نمره ذهن¬آگاهی ( ۰۰۱٫۰ < P ، 529.47F=) ، کاهش نمره کلی مقیاس سلامت روان ( 001.0 < P ، 397.10F=) و خرده¬مقیاس¬درون¬سازی( 001.0 < P ، 717.11F=) در کودکان گروه مداخله آموزشی در مقایسه با کودکان گواه شد. همچنین، بین دو جنس در گروه مداخله در نمرات پس¬آزمون سلامت روان ( 001.0 < P ، 321F= ) و خرده¬مقیاس درون¬سازی ( 001.0 < P ، 173.16F=) تفاوت معنادار وجود داشت؛ به¬طوری که تغییراتِ کاهشی نمرات کل سلامت روان و نیز خرده¬مقیاس درون¬سازی در دختران گروه مداخله آموزشی بیشتر از پسران بود. اما این تفاوت در دیگر متغیرها و نیز خرده¬مقیاس¬های سلامت روان مشاهده نشد. به¬علاوه، نتایج نشان داد که محل زندگی (شهر یا شهرستان) تاثیری در میزان اثرپذیری از مداخله ذهن¬آگاهی کودکان بر هیچ یک از متغیرهای ندارد. بنابراین، مداخله آموزشی ذهن¬آگاهی با افزایش مهارت¬های ذهن¬آگاهانه کودک به بهبود سلامت روان، به¬ویژه کاهش اختلالات درون¬سازی در کودکان به عنوان ابزار مداخله¬ای مهم به روانشناسان کودک معرفی می¬شود و به-کارگیری آن در ایشان به¬عنوان ابزار مداخله¬ای به روانشناسان و پژوهشگران حیطه کودک معرفی می¬شود. واژگان کلیدی: ذهن آگاهی، کودک، سلامت روان، اضطراب آزمون